Tô Thị Huỳnh, sinh năm 1946, dân tộc Kinh, quê ở xã Lương Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, vào du kích năm 1960. Khi hy sinh chị là Xã đội phó, xã Lương Hòa, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo, bố bị giặc bắn chết, có lòng căm thù giặc sâu sắc, lại được cán bộ đi sát giúp đỡ, giáo dục, Tô Thị Huỳnh sớm giác ngộ cách mạng. Năm 16 tuổi chị đã hăng hái vận động được 8 bạn gái cùng xin vào du kích và Tô Thị Huỳnh được cử làm đội trưởng. Được tập thể rèn luyện, Tô Thị Huỳnh đã trở thành người chỉ huy trẻ tuổi, luôn luôn nêu cao tinh thần dũng cảm, táo bạo, chỉ huy mưu trí, dẫn đầu đơn vị trong những tình huống khó khăn, phối hợp cùng các đơn vị bạn đánh thắng nhiều cuộc càn quét của địch.

Đặc biệt, đầu năm 1968, Tô Thị Huỳnh chỉ huy Đội du kích dựa vào thế trận chông, mìn, kiên cường chiến đấu đánh bại cuộc càn của 1 tiểu đoàn địch có hỏa lực, cơ giới mạnh yểm hộ, diệt trên 30 tên, giữ vững khu căn cứ Ô Chích. Chiến công của Đội nữ du kích do Tô Thị Huỳnh chỉ huy đã góp phần cổ vũ mạnh mẽ phong trào du kích chiến tranh ở địa phương, làm cho nhân dân tin tưởng quyết tâm đánh giặc.

Tháng 4 năm 1964, Tô Thị Huỳnh được cử làm Xã đội phó trực tiếp chỉ huy Tiểu đội du kích xã, đã chỉ huy đơn vị nhiều lần tiến công diệt bốt do từng tiểu đội địch đóng giữ, tạo điều kiện cho quần chúng nổi dậy giành quyền làm chủ.

Tính chung, chị đã tham gia chiến đấu và chỉ huy chiến đấu 150 trận, cùng đơn vị loại khỏi vòng chiến đấu trên 100 tên địch, bắt 20 tên, thu 30 súng các loại. Riêng Tô Thị Huỳnh còn gài chông, đạp lôi, làm bị thương trên 20 tên địch.

Trong quá trình chiến đấu, chị kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động vũ trang với binh vận, đi sát tuyên truyền giải thích 55 gia đình binh sĩ, vận động được 16 lính địch bỏ ngũ; xây dựng được 5 cơ sở làm nội ứng cho du kích đánh chiếm đồn địch, thu 18 súng.

Tô Thị Huỳnh tích cực tham gia xây dựng các đoàn thể cách mạng trong xã, tuyên truyền được 28 hội viên phụ nữ giải phóng, vận động được 40 thanh niên nam, nữ vào lực lượng vũ trang (có 16 thanh niên vào bộ đội).

Là một nữ thanh niên trẻ tuổi, Tô Thị Huỳnh đã tỏ ra là một người giàu nghị lực, có lòng yêu nước nồng  nàn, có tinh thần chiến đấu dũng cảm, mưu trí, có phẩm chất trong sáng, được đồng đội và nhân dân tin yêu. Sau khi chị hy sinh, (tháng 12 năm 1966) Tiểu đội nữ du kích Lương Hòa mang tên liệt sĩ Tô Thị Huỳnh, tiếp tục lập nhiều chiến công, đẩy mạnh phong trào chiến tranh du kích ở địa phương lên rất cao.

Ngày 17 tháng 9 năm 1967, Tô Thị Huỳnh được Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

                                                                         Theo HTVN