Trong khuôn khổ thực hiện bộ phim tài liệu “Tô Hiến Thành – Danh nhân một đời gương sáng” do Hãng Phim Tài liệu và Khoa học Trung ương sản xuất nhằm hướng tới mục tiêu đề nghị UNESCO vinh danh Đức Tô Hiến Thành là Danh nhân văn hóa thế giới, đoàn làm phim đã có buổi phỏng vấn đặc biệt với cụ Tô Bỉnh – 95 tuổi, Cố vấn Hội đồng Họ Tô Việt Nam.

Đây không chỉ là một cuộc ghi hình tư liệu đơn thuần, mà còn là cuộc gặp gỡ mang ý nghĩa kết nối lịch sử – hiện tại, nơi ký ức, tri thức và tâm huyết của một bậc cao niên trong dòng họ được trao truyền lại cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Nhân chứng sống – kho tư liệu quý giá của dòng họ

Trong không gian trang nghiêm, ấm cúng, cụ Tô Bỉnh với phong thái minh mẫn, giọng nói chậm rãi nhưng chắc chắn đã chia sẻ những hiểu biết sâu sắc về cuộc đời và sự nghiệp của Danh nhân Tô Hiến Thành.

Theo cụ, Đức Tô Hiến Thành sinh năm 1102, là người gắn bó mật thiết với vùng đất Ô Diên – nơi hội tụ linh khí, hun đúc nên cốt cách của một bậc đại thần kiệt xuất.

Từ nhỏ, ông đã được nuôi dưỡng trong môi trường giàu truyền thống văn hóa, được dạy dỗ bởi Thiền sư Nguyễn Trí Bảo – một trí thức lớn của thời Lý. Chính nền tảng đó đã góp phần hình thành nên một con người hội tụ đủ tài năng và đức độ.

Cụ Tô Bỉnh nhấn mạnh: uy tín của Đức Tô Hiến Thành trong triều đình không chỉ đến từ tài năng mà còn từ nhân cách. Ông là người hội tụ đầy đủ các phẩm chất của một bậc đại thần: trung (với) vua, yêu nước, thương dân,thanh liêm, cương trực

Một nhân cách lớn – biểu tượng vượt thời đại

Qua lời kể của cụ, hình ảnh Đức Tô Hiến Thành hiện lên không chỉ là một danh tướng, một nhà chính trị, mà còn là một biểu tượng văn hóa.

Trong gần 60 năm phục vụ triều đình, ông đã góp phần giữ vững nền chính trị, dẹp loạn trong ngoài, bảo vệ bờ cõi và đặc biệt là đảm bảo sự ổn định của triều Lý trong những thời điểm đầy biến động.

Những câu chuyện lịch sử nổi tiếng được cụ nhắc lại – như việc kiên quyết phò tá ấu chúa Lý Cao Tông hay việc tiến cử người hiền Trần Trung Tá khi lâm bệnh – không chỉ thể hiện bản lĩnh chính trị mà còn là chuẩn mực đạo đức của một bậc trung thần.

Đặc biệt, cụ khẳng định: Đức Tô Hiến Thành là người đặt nền móng cho chiến lược biển của Đại Việt, mở mang kinh tế, khai hoang lấn biển và tạo dựng các vùng dân cư ven biển – một tầm nhìn mang tính chiến lược vượt thời đại.

Những nội dung này cũng chính là trục xuyên suốt của bộ phim tài liệu, tái hiện một cách hệ thống qua 3 phần: từ vùng đất Ô Diên – nơi sinh ra nhân kiệt, đến cuộc đời phụng sự đất nước, và cuối cùng là không gian văn hóa rộng lớn mang tên Tô Hiến Thành trải dài khắp cả nước.

Từ danh nhân lịch sử đến biểu tượng tinh thần của dòng họ

Không dừng lại ở giá trị lịch sử, cụ Tô Bỉnh còn chia sẻ sâu sắc về vai trò của Đức Tô Hiến Thành đối với sự hình thành và phát triển của cộng đồng Họ Tô Việt Nam.

Chính từ tấm gương của ông, phong trào kết nối dòng họ đã được khơi dậy mạnh mẽ từ cuối thế kỷ XX. Từ một cộng đồng rời rạc, Họ Tô Việt Nam đã từng bước chắp nối, hình thành hệ thống tổ chức rộng khắp trên cả nước với hàng trăm chi họ.

Đức Tô Hiến Thành không chỉ là một danh nhân lịch sử, mà còn trở thành biểu tượng tinh thần, là điểm tựa để các thế hệ con cháu “tìm về cội nguồn”, xây dựng khối đoàn kết dòng họ.

Những giá trị còn sống mãi

Buổi phỏng vấn khép lại, nhưng dư âm còn đọng lại sâu sắc. Từng lời kể của cụ Tô Bỉnh không chỉ cung cấp tư liệu quý cho bộ phim, mà còn góp phần khẳng định một chân lý:

Đức Tô Hiến Thành không chỉ thuộc về quá khứ, mà vẫn đang hiện diện trong đời sống văn hóa, trong đạo lý và trong khát vọng của người Việt hôm nay.

Bộ phim tài liệu lần này, với sự kết hợp giữa tư liệu lịch sử, nghiên cứu khoa học và lời kể của những nhân chứng như cụ Tô Bỉnh, được kỳ vọng sẽ góp phần lan tỏa sâu rộng giá trị của Danh nhân Tô Hiến Thành, hướng tới việc vinh danh ông ở tầm vóc quốc tế.

Đó không chỉ là niềm tự hào của dòng họ Tô, mà còn là niềm tự hào chung của dân tộc Việt Nam – về một con người suốt đời “vì nước, vì dân”, một tấm gương sáng còn mãi với thời gian.
Kèm theo nội dung bài phỏng vấn của Cụ Tô Bỉnh về Đức Tô Hiến Thành

                                                                          Bài viết Tô Hồng Long