Ngày 12 tháng Hai năm Nhâm Thìn (4-3-2012), Ban liên lạc Họ Tô Việt Nam lần đầu về làng Thuần Lương dự Lễ đón Bằng di tích lịch sử - văn hóa của đình làng Thuần Lương. Lần gặp đầu tiên đó đã để lại trong lòng chúng tôi ấn tượng rất sâu sắc khi chính quyền và nhân dân xã Hùng Thắng đã rất trân trọng Ban liên lạc Họ Tô Việt Nam (BLLHTVN).

Trong buổi lễ đó, về phía chủ nhà chỉ có hai người phát biểu ý kiến là ông Bí thư Đảng ủy xã Hùng Thắng và ông Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bình Giang. Khách mời cũng chỉ có hai người phát biểu, đó là Giáo sư sử học Lê Văn Lan và Phó Trưởng ban BLLHTVN. Đó là một ngày quan trọng với BLLHTVN vì hai lý do:

• Ngay từ khi thành lập, BLLHTVN đã nghiên cứu về Thần Tô Lịch và ngày 19-9-2010 đã tổ chức Lễ suy tôn Thần Long Đỗ – Tô Lịch, Thành hoàng thành Thăng Long là Thủy tổ Họ Tô Việt Nam tại nơi thờ chính của Ngài là đền Bạch Mã. Nhưng Thần hiệu của Ngài tại đền Bạch Mã chỉ ghi là Long Đỗ Thần quân Quảng Lợi Bạch Mã Đại vương. Chúng tôi mong muốn tìm được tài liệu ghi rõ danh tính của Ngài là Tô Lịch. Khi về dự lễ đón nhận bằng di tích lịch sử - văn hóa đình làng Thuần Lương, chúng tôi được đọc Tờ trình của ông Phạm Văn Chính, Lý trưởng làng Thuần Lương viết tháng 3 năm 1938, trong đó ghi rõ đình làng Thuần Lương thờ vị Thành hoàng họ Tô, húy là Lịch và vị Thần này còn được thờ tại phố Hàng Buồm, Hà Nội. Như vậy, điều băn khoăn của chúng tôi đã được giải đáp. Sau này, chúng tôi còn đi khảo sát hơn chục ngôi đình, đền, miếu thờ Thần Tô Lịch ở Hà Nội, Thái Bình, Hà Nam; chỉ có duy nhất Tờ trình của ông Phạm Văn Chính nói rõ Thành hoàng làng họ Tô, húy Lịch, còn các nơi khác đều ghi Ngài là Thần Long Đỗ, Thần Bạch Mã.
• Ngày 12 tháng Hai năm Nhâm Thìn còn là ngày đáng nhớ với BLLHTVN vì là ngày đầu tiên xác lập mối quan hệ giữa BLLHTVN với Ban Quản lý Di tích đình làng Thuần Lương và nhân dân làng Thuần Lương. Từ ngày đó, Ban liên lạc, nay là Hội đồng Họ Tô Việt Nam (HĐHTVN), đã cùng bà con Họ Tô hằng năm về dự Lễ hội đình làng Thuần Lương, qua đó củng cố mối quan hệ ngày càng bền chặt. Đến nay, chính quyền và nhân dân làng Thuần Lương đã coi người Họ Tô như người làng. Hai chữ Thuần Lương đã in sâu trong lòng mỗi người Họ Tô. Mặc dù hiện nay làng đã đổi tên là Lương Phúc, nhưng chúng tôi vẫn lưu giữ hai tiếng thân thiết Thuần Lương và tên Nôm: làng Ngói.

Chúng tôi biết ơn cụ Phạm Đắc Quý, tự Phúc Tâm, từ 300 năm trước (1724) đã bỏ nhiều công của và đất đai xây dựng ngôi đình Thuần Lương bề thế để nhân dân làng Thuần Lương rước chân nhang Thần Long Đỗ – Tô Lịch từ đền Bạch Mã, phố Hàng Buồm, Hà Nội về đây thờ Ngài làm Thành hoàng.

Chúng tôi biết ơn cụ Phạm Văn Chính, Lý trưởng làng Thuần Lương, với Tờ trình viết năm 1938 đã cung cấp tư liệu lịch sử quý giá để người đời sau biết vị thần được thờ ở đền Bạch Mã, với Thần hiệu Long Đỗ Thần quân Quảng Lợi Bạch Mã Đại vương, chính là nhân thần Tô Lịch.

Cảm ơn hai anh em ông Phạm Văn Hiền và Phạm Văn Tuyến, cháu nội cụ Phạm Văn Chính, quê ở Thuần Lương, công tác tại Hà Nội, đã có công tìm trong kho lưu trữ của Viện Thông tin Khoa học xã hội được Tờ trình của cụ Phạm Văn Chính, đưa về Thuần Lương, được nhân dân vui mừng đón nhận, góp phần làm rõ giá trị lớn lao của ngôi đình cổ từng bị lãng quên do bị giặc Pháp đốt phá từ năm 1949.

Cảm ơn chi bộ Đảng và nhân dân làng Thuần Lương đã khắc phục bao khó khăn về đất đai và kinh phí, quyết tâm xây dựng lại ngôi đình; tuy không được to đẹp như xưa nhưng đã giúp khôi phục phong tục tốt đẹp thờ Thành hoàng và trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng.

Chúng tôi cảm ơn Đảng ủy, UBND xã Hùng Thắng, ngày 12 tháng Hai năm Nhâm Thìn (2012), đã trân trọng mời BLLHTVN về dự lễ đón nhận Bằng di tích lịch sử - văn hóa đình làng Thuần Lương mới được xây dựng lại. Từ đó, chúng tôi khẳng định vị thần được thờ ở đền Bạch Mã chính là Thần Tô Lịch. Từ đó, ngoài đền Bạch Mã, chúng tôi có thêm một địa điểm phụng thờ Thủy tổ, đồng thời xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp và bền vững giữa chính quyền và nhân dân làng Thuần Lương (nay là làng Lương Phúc, xã Kẻ Sặt) với Ban liên lạc, nay là Hội đồng Họ Tô Việt Nam.

Trong lời phát biểu nhân buổi lễ đón nhận Bằng di tích, BLLHTVN đã hứa sẽ cùng với chính quyền và nhân dân làng Thuần Lương, xã Hùng Thắng tu bổ, tôn tạo đình Thuần Lương bề thế như xưa, xứng tầm với vị thế của vị Thành hoàng thành Thăng Long suốt 10 thế kỷ.

Tu bổ, tôn tạo đình Thuần Lương là nguyện vọng và quyết tâm chung của lãnh đạo, nhân dân làng Thuần Lương, xã Hùng Thắng và dòng họ Tô Việt Nam. Năm 2023, HĐHTVN đã phối hợp với UBND xã Hùng Thắng lập dự án tôn tạo đình Thuần Lương và đã làm lễ khởi công. Tuy nhiên, do chưa đánh giá đầy đủ năng lực của đơn vị thi công nên dự án phải tạm dừng. Hiện nay, HĐHTVN tiếp tục phối hợp với UBND xã Kẻ Sặt lập dự án tôn tạo đình Thuần Lương.

Hy vọng trong thời gian không xa, một ngôi đình bề thế theo kiểu dáng xưa sẽ được khánh thành, không chỉ phục vụ đời sống văn hóa tâm linh mà còn góp phần phát triển du lịch và kinh tế - xã hội địa phương.

Nhân buổi lễ trang trọng và ấm áp hôm nay, thay mặt HĐHTVN và bà con họ Tô về dự lễ, tôi xin chúc cho mối quan hệ thân thiết giữa nhân dân làng Thuần Lương (nay là làng Lương Phúc, xã Kẻ Sặt) và dòng họ Tô Việt Nam ngày càng phát triển bền vững.

Chúc cho nguyện vọng chung của chúng ta về việc tôn tạo đình Thuần Lương khang trang, bề thế như xưa sớm trở thành hiện thực. Hôm nay là giữa mùa Xuân năm Bính Ngọ. Xin kính chúc Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Kẻ Sặt, thành phố Hải Phòng; kính chúc các vị khách quý, bà con nhân dân làng Lương Phúc, xã Kẻ Sặt, bà con họ Tô và chư vị khách thập phương năm mới Bính Ngọ mạnh khỏe, hạnh phúc, bình an.

Tô Bỉnh

Cố vấn Hội đồng Họ Tô Việt Nam